در نوار ساحلی شمال، از غرب گیلان تا شرق مازندران، سالهاست یک واژه بار معنایی خاصی پیدا کرده؛ «شهرک». واژهای که برای عدهای مترادف است با امنیت، انحصار، خدمات کامل و البته قیمتهای نجومی. اما سوال اینجاست: آیا هر مجموعهای که تابلوی «شهرک» بر سردر خود نصب کرده، واقعا شهرک است؟
اگر پای صحبت قدیمیهای بازار ملک بنشینید، چند نام بیشتر از بقیه تکرار میشود؛ شهرکهایی مثل «امیردشت»، «خانه دریا»، «خزرشهر» و «دریاکنار». مجموعههایی با قدمت بیش از نیم قرن که نهتنها از نظر موقعیت و طراحی، بلکه از نظر ساختار مدیریتی و خدماتی، استانداردهایی مشخص دارند. این شهرکها از ابتدا با تعریف مشخصی شکل گرفتند؛ دارای اساسنامه، مدیریت یکپارچه، نگهداری منظم، امکانات رفاهی و امنیتی، و مهمتر از همه، هویت.
همین «هویت» است که امروز تبدیل به کالایی کمیاب شده.
در سالهای اخیر، با رشد تقاضا برای ویلاهای شمال و افزایش نجومی قیمت زمین، موجی از «شهرکسازیهای صوری» شکل گرفته است. مجموعههایی که در بهترین حالت، چند خیابان آسفالتشده و یک نگهبانی ساده دارند، اما با جسارت تمام، عنوان «شهرک» را یدک میکشند. در حالی که طبق ضوابط رسمی، شهرک بودن صرفا به محصور بودن یا داشتن نگهبان خلاصه نمیشود.
یک شهرک واقعی باید مجموعهای از خدمات را ارائه دهد؛ از فروشگاه و فضای سبز گرفته تا امکانات ورزشی، درمانی، زیرساختهای تاسیساتی و مدیریت متمرکز. علاوه بر این، وجود اساسنامه مشخص و نظارت نهادهای ذیربط، از جمله وزارت راه و شهرسازی، از ارکان اصلی تعریف یک شهرک به حساب میآید.
اما در عمل، نظارتها کمرنگ شده و خلا قانونی یا شاید بهتر بگوییم، خلا اجرایی، باعث شده هر مجتمع تازهتاسیسی بتواند با یک تابلو، خود را در رده برندهای قدیمی جا بزند. نتیجه؟ بازار آشفتهای که در آن، خریدار نهتنها بابت متراژ و موقعیت، بلکه برای یک «عنوان» هزینه میکند.
نکته نگرانکنندهتر، تاثیر این روند بر اعتماد عمومی است. وقتی تفاوت میان یک شهرک اصیل با سابقه چند دههای و یک پروژه نوپا از بین برود، مرزهای اعتبار هم مخدوش میشود. در چنین شرایطی، سرمایهگذار و خریدار، هر دو در معرض ریسک قرار میگیرند.
از طرف دیگر، برندهای قدیمی هم از این وضعیت بیتاثیر نمیمانند. اعتبار نامهایی که سالها با مدیریت منسجم و استانداردهای مشخص ساخته شده، به مرور در هیاهوی نامهای مشابه و بیپشتوانه کمرنگ میشود.
واقعیت این است که «شهرک» بودن، یک تابلو نیست؛ یک ساختار است. ساختاری که نیاز به تعریف دقیق، نظارت مستمر و البته برخورد جدی با متخلفان دارد. شاید وقت آن رسیده که وزارت راه و شهرسازی، یک بار دیگر این مفهوم را بازتعریف کند و جلوی استفاده سلیقهای از آن را بگیرد.
تا آن روز، بازار ویلا در شمال، همچنان پر خواهد بود از شهرکهایی که فقط اسمشان شهرک است؛ نه بیشتر.
